در ماههای اخیر مجموعهای از نشستها، گزارشها و اظهارنظرهای مسئولان حوزه دارو، فعالان صنعت و اقتصاددانان منتشر شده که تصویر نسبتاً روشنی از وضعیت کنونی اقتصاد داروی کشور ارائه میدهد. بررسی این اظهارات در کنار دادهها و گزارشهای منتشرشده نشان میدهد صنعت داروی ایران در شرایطی قرار گرفته که تصمیمهای سیاستی در سالهای پیشرو میتواند مسیر این صنعت را به شکل قابل توجهی تغییر دهد.
به عنوان عضو هیئت مدیره انجمن شرکتهای صنعت پخش استان خراسان رضوی و فردی که به طور مستمر تحولات این حوزه را دنبال میکند، با مرور سخنان مسئولان حوزه سلامت، فعالان صنعت و تحلیلهای اقتصادی منتشر شده در ماههای اخیر، میتوانم چند محور اصلی را به عنوان مهمترین چالشها و در عین حال فرصتهای پیش روی صنعت دارو مطرح کنم.
سایه سنگین قیمتگذاری دستوری بر سر تولیدکنندگان دارو
یکی از مهمترین مسائل مطرح شده در اغلب این نشستها، موضوع نظام قیمتگذاری دارو است. بسیاری از فعالان صنعت معتقدند تداوم قیمتگذاری دستوری در شرایط تورمی اقتصاد ایران، فشار قابل توجهی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. زمانی که قیمت دارو با فاصله قابل توجهی از هزینههای واقعی تولید تعیین میشود، امکان سرمایهگذاری در نوسازی خطوط تولید، توسعه تحقیق و توسعه و همچنین حضور فعال در بازارهای صادراتی کاهش پیدا میکند.
در کنار این موضوع، چالش تأمین نقدینگی در زنجیره دارو نیز از جمله مسائل جدی است که در گزارشهای مختلف به آن اشاره شده است. تأخیر در پرداخت مطالبات از سوی بیمهها و نهادهای دولتی، گاهی به چندین ماه میرسد و همین مسئله باعث ایجاد فشار مالی در حلقههای مختلف زنجیره تأمین از تولیدکننده تا شرکتهای پخش و داروخانهها میشود.
ارز ترجیحی دارو
موضوع دیگری که در تحلیل وضعیت صنعت دارو باید مورد توجه قرار گیرد، سیاستهای ارزی در حوزه دارو است. طی سالهای گذشته تخصیص ارز ترجیحی برای تأمین دارو و مواد اولیه، با هدف کنترل قیمتها انجام شده است، اما اختلاف قابل توجه میان نرخ ارز ترجیحی و نرخ بازار آزاد، در عمل پیچیدگیهایی در نظام تأمین و توزیع ایجاد کرده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند اصلاح این سیاستها در نهایت اجتنابناپذیر است، اما اجرای آن نیازمند طراحی دقیق سازوکارهای حمایتی، به ویژه برای بیماران و نظام بیمهای کشور خواهد بود.
چالشها و فرصتهای صادرات داروی ایرانی در بازارهای جهانی
مسئله صادرات دارو یکی از موضوعاتی است که فاصله قابل توجهی میان ظرفیت بالقوه و عملکرد واقعی آن دیده میشود. بر اساس آمارهای منتشر شده، صادرات داروی ایران در حال حاضر در حدود چند ده میلیون دلار برآورد میشود؛ رقمی که با توجه به ظرفیتهای علمی، صنعتی و تعداد شرکتهای داروسازی کشور، بسیار محدود به نظر میرسد.
در حالی که کشورهایی مانند ترکیه یا هند طی سالهای گذشته با توسعه زیرساختهای صادراتی، اصلاح سیاستهای صنعتی و حمایت هدفمند دولت توانستهاند سهم قابل توجهی از بازار جهانی دارو را به دست آورند، صنعت داروی ایران هنوز بیشتر بر بازار داخلی متمرکز مانده است. مهم ترین موانع صادرات دارو عبارتند از:
- نبود شبکههای حرفهای بازاریابی بینالمللی
- دشواریهای نقلوانتقال مالی
- محدودیتهای ناشی از تحریمها
در عین حال، برخی بازارهای منطقهای از جمله کشورهای آسیای میانه، عراق و افغانستان میتوانند فرصت مناسبی برای توسعه صادرات دارویی ایران باشند؛ البته تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی منسجم، ایجاد ساختارهای تخصصی مدیریت صادرات و حمایتهای سیاستی مشخص است.
نکته مهم دیگر که در بسیاری از مباحث کارشناسی مطرح میشود، لزوم تقویت زیرساختهای تولید و ارتقای استانداردهای کیفی در صنعت دارو است. هرچند ایران در حوزه تولید بسیاری از داروهای ژنریک به خودکفایی نسبی رسیده، اما برای حضور گستردهتر در بازارهای بینالمللی، رعایت استانداردهای سختگیرانه جهانی و نوسازی خطوط تولید اهمیت ویژهای دارد.
نتیجهگیری: نقشه راه آینده صنعت داروی کشور
در مجموع، بررسی مجموعه اظهارنظرهای منتشر شده از سوی مسئولان و فعالان صنعت دارو نشان میدهد که این صنعت در نقطهای حساس قرار گرفته است. از یک سو ظرفیت علمی و صنعتی قابل توجهی در کشور وجود دارد و از سوی دیگر چالشهایی مانند سیاستهای قیمتی، محدودیت منابع مالی، مشکلات ارزی و ضعف زیرساختهای صادراتی مانع از شکوفایی کامل این ظرفیتها شده است.
به نظر میرسد آینده صنعت داروی کشور تا حد زیادی به نوع تصمیمهایی که در حوزه سیاستگذاری اقتصادی و سلامت اتخاذ میشود وابسته خواهد بود؛ تصمیمهایی که اگر با نگاه بلندمدت، ثبات مقررات و حمایت هدفمند از تولید و صادرات همراه شود، میتواند مسیر توسعه پایدار این صنعت راهبردی را هموار کند.
بدون دیدگاه